Sanans zonder mening: Vrijheid!

Sanans zonder mening: Vrijheid!

‘De jihadisten hebben bij mijn neef een leeg bierflesje gevonden in de auto. Sindsdien is hij spoorloos. Al maanden weet niemand weet waar hij is. Een andere neef zat 9 jaar in de gevangenis van Assad, omdat hij zogenaamd actief in de oppositie zou zijn. Alles wat ook maar enigszins tegen het regime in druist, wordt aangepakt. Alles om mensen bang te maken en zo te voorkomen dat het weer gebeurt. En de jihadisten zijn geen haar beter.’  

Hoe is het om te wonen in een land, waar je eigen mening hebben, je je vrijheid of je leven kan kosten?

Ik sprak erover met Rosh Abdelfatah, een Syrische Koerd, die sinds 15 jaar in Nederland woont. Rosh groeide op in het Koerdische deel van Syrie, destijds onder het regime van Hafiz al Assad. Hij komt uit een kunstenaarsfamilie en raakte via zijn oom in aanraking met theater. Theater maken en in het Koerdisch spreken was ten strengste verboden. Alles wat als politiek betiteld werd door de regering werd aangepakt. De familie van Rosh heeft altijd in het vizier van de regering gelegen. Meerdere familieleden zijn gevangen gezet en soms gemarteld, vaak zonder duidelijke reden. Toen Rosh 16 jaar was, werd hij van school opgehaald en gevangen gezet. Hij werd ondervraagd maar de reden van zijn gevangenschap bleef onduidelijk, waarschijnlijk was de directe aanleiding een monoloog tijdens de viering van Koerdisch nieuwjaar, een week daarvoor. Zijn vader moest hem vrijkopen. Na dit incident, besloot Rosh dat hij niet langer in angst wilde blijven leven. Hij besluit op zijn 17e, alleen, te vluchten naar Nederland.

In Nederland leeft Rosh in het begin in twee verschillende werelden. De wereld van de IND(Immigratie en NaturalisatieDienst) en asielzoekerscentra is waar hij het liefst zo min mogelijk is. Gelukkig vindt hij vrij snel aansluiting bij een theatergroep, waar hij Nederlanders van dichtbij meemaakt en veel leert over de cultuur. ‘Binnen het theater ervoer ik voor het eerst de ultieme vrijheid om alles te kunnen zeggen en daarbij niet bang te hoeven zijn voor de politie. Dat laatste heb ik echt moeten leren’, vertelt Rosh.

Ik vraag mij af of, als je uit een land komt waar je mening geven niet getolereerd wordt, je dan wel leert je eigen mening te vormen? Rosh kiest zijn woorden zorgvuldig en antwoordt; ‘Als je mening niet gehoord wordt of je loopt er gevaar mee, dan krijgt deze juist extra waarde. Je ziet het als een plicht om die mening te behouden. En je probeert dit wel door te geven aan anderen, maar meer indirect. In mijn geval door het gebruik van symboliek in mijn theaterstukken.’

Dit gegeven gebruikt Rosh later ook in Nederland. Hij ziet het op indirecte wijze brengen van zijn mening nu als zijn kracht. ‘Je mening expliciet verkondigen, kan zo plat worden. Door middel van symboliek in mijn films en theaterstukken geef ik mijn mening, maar ingepakt. Mijn werk wordt daardoor sterker en je geeft anderen de ruimte om er ook zelf iets van te vinden’. Een prachtig voorbeeld van het werk van Rosh is een korte film die hij maakte over de Nederlandse cultuur. Hij maakt daarin gebruik van alle ‘hekjes’ die hij tegenkomt in het Nederlandse landschap. Voor hem een symbool dat staat voor de manier waarop hij ziet dat we in Nederland leven; duidelijk afgebakend en vol met regels.

Ik vraag me af hoe hij aankijkt tegen het begrip ‘Vrijheid van Meningsuiting’. Hij vindt dat de tijden vanaf zijn komst in 1999 tot nu toe erg veranderd zijn. Hij ervaart ook dat de ontevredenheid en het racisme in Nederland is toegenomen. Hij benadrukt dat dit los staat van vrijheid van meningsuiting. Hij vindt het recht op een eigen mening erg belangrijk, ook zodat je leert deze te vormen. Maar er zijn daarin voor hem nuances. ‘In gesprek met vrienden en onder elkaar mag je alles zeggen’, zo vindt hij. ´Dan kan je met elkaar in gesprek gaan. Ook in kunstvormen mag je je uiten. Maar dat is iets totaal anders dan wanneer je een leider of een politicus bent. Als je een publieke functie vertolkt, spreek je namens een groep en moet je je woorden dus extra zorgvuldig kiezen. Kies je ervoor om zomaar kwetsende statements te maken, dan maak je in deze misbruik van je positie. En je geeft de groep waarover je spreekt geen ruimte om met je in gesprek te gaan.´

Ik vraag Rosh of er volgens hem iets is wat we nog zouden kunnen leren? Hij denkt even na en antwoordt dan; ‘Het belangrijkste is elkaar te leren kennen. Juist andersdenkende groeperingen. Maar begin eerst eens kleinschalig, bij je buren bijvoorbeeld. Dat is niet meer zo normaal tegenwoordig. En zou veel ellende kunnen voorkomen. Zo noem ik een dorp waar 1 Turkse man woont bijvoorbeeld. Een kleine gemeenschap die elkaar goed kent, zo ook deze Turkse man. Nee, zeggen de mensen dan, over jou denken we niet zo, over jou denken we anders. Jij bent aardig, jou kennen we! En daarmee raken ze in feite precies de kern.’

Written by Sanne Flinterman

Leave a Reply

%d bloggers like this: